Pieter Nicolaas van Eyck (1887-1954)


Na zijn dertigste jaar schreef Van Eyck, dichter, hoogleraar literatuur en literair criticus, vanuit een ingekeerde houding. Omstreeks 1940 schrijft hij het gedicht over een Boeddha-beeld. Het tweede gedicht radicaliseert het eerste.

*

Boeddha-beeld

Daar staat het, grijs, in 't korrelige steen:
Hij, bijna, 'vrij' , aan drift en wil ontstegen,
Tot afscheid van wat stil wordt weggezwegen
Iets als een glimlach om zijn lippen heen.

En onbetwist haast, de oogen toe. Want niet
Nu hij geheel in zich rust, zijn de leden
Tot schut der ziel voor de aarde toegegleden,
Doch als broos teken dat hij niet meer ziet, -

Maar mij, die nimmer zijn kon wat ik ben,
Gistren nog moe van 't blind door wond'ren lopen,
Nu plotseling ziende, is 't al zo licht en open
Dat ik mij zelf ternauwernood herken -

Een blij bewoner van dit wijd domein -
Nog onbegrijpelijk ruist het door mijn zinnen!
Ik voel mijn hart een nieuwe droom beginnen:
God wil, in mij, als mens gelukkig zijn.

*

Voor het raam

Hier, in mijn eigen leven: ik.
Op gras en takken stilte en sneeuw -
Wat droomde ik van heelal en eeuw?
Daar is alleen: dit oogenblik.

Ik voel 't. En toch, niet gans als míjn,
Maar of 't mij toeruist door die boom:
Een stem, van verder dan mijn droom
Gezongen uit een dieper zijn.

Wel weet ik: als die stem mij richt,
Wordt eens dit bont-verweven lot
Plotseling tezaamgetrokken tot
Eén, helle, kern, een flitsend licht.

*

Toelichting door Henk Ruijsch

In het letterkundig maandschrift Groot Nederland van mei 1940 (jawel, begin Inval Duitsers!, waarvan overigens daar geen melding wordt gemaakt) staat een artikel van Hendrik de Vries (1896-1989, dichter) over de dichter Pieter Nicolaas Van Eyck, schrijver van het beroemde gedicht "De tuinman en de dood".

Aan het gedicht Boeddha-beeld voegt Hendrik de Vries het volgende toe: ‘Wat hier, en telkens weer in deze laatste reeks, wordt bereikt, is datgene wat velen zoeken, doorgaans vergeefs. Men achtte het geen schennis wanneer ik meen dat zoodanige poëzie voor de moderne mensch kan zijn wat eeuwen­lang de kerk geweest is voor ontelbare geloovigen.’

Het andere gedicht uit dezelfde reeks is misschien nog meer een mystiek gedicht. De Vries zegt hierover: ‘De mystische vreugde vinden wij vooral in het vijfde en laatste deel. Het is de stemming dier onvergetelijke momenten waarop de wereld ons op ándere wijze dan door gewoonte vertrouwd wordt, waarop heel ons lot zich voordoet als een innerlijke, heilige noodzaak (hoe moeilijk is het, in deze tijd van iets dergelijks te getuigen, hoe schijnt het buiten alle verhouding dwaas ... en toch ...!). Van zulk een warmte doortrokken is de mijmering - uiterlijk van een bijna surrealistische koelheid.’

Dit is toch letterlijk "schitterend"! Opmerkelijk ook: de eerste twee literair overbodig lijkende komma's in de laatste regel, waardoor nog meer nadruk op het begrip Eén. En dat allemaal 65 jaar geleden geschreven!

Er is geen tweeheid

als je ontspannen bent
in zelf-bewustzijn
is dat duidelijk.


  • Psychotherapie en non-dualiteit

    De psychotherapie en oosterse bevrijdingstradities zoals advaita vedânta en boeddhisme hebben in de laatste jaren een steeds grotere belangstelling voor elkaar gekregen. Ze hebben elk specifieke noties en werkwijzen, maar overlappen elkaar voldoende om een vergelijking mogelijk te maken.
    In dit boek worden diverse westerse psychotherapeutische stromingen en twee bevrijdingswegen die van oorsprong respectievelijk hindoeïstisch (Advaita Vedânta) en boeddhistisch zijn, met elkaar geconfronteerd.

  • Chakrayoga

    Yoga is de weg naar bevrijding van de beperkingen in alle onderdelen van het bestaan. Dit boek richt zich op de bevrijding van de verschillende levensenergieën: de mentale, expressieve, gevoelsmatige, vitale, seksuele en andere energieën.

  • De elf grote Upanishaden


    De Upanishaden vormen de grondslag van een groot gedeelte van de Indiase filosofie. Ze worden ‘Vedânta’ genoemd, dat is het einde en de culminatie van de Veda’s. De wijsheid die in de teksten naar voren komt is nog steeds een onschatbare bron, zowel in India als daarbuiten. Centraal staat daarin de visie en zijnservaring dat de kern van zelf-zijn identiek is aan de grondslag van wereld en universum.
    In dit boek is een groot gedeelte van de belangrijkste Upanishaden (8e-6e eeuw v.Chr.) opgenomen.

  • Management en non-dualiteit

    In bedrijven en organisaties is meer aandacht gekomen voor de oriëntatie op samenhang, eenheid, heelheid, ongescheidenheid, kortom: non-dualiteit. Wat betekent deze ‘niet-tweeheid’ en op welke wijze kan zij in het eigen werk en in de organisatie doorwerken? Deze vragen staan in dit boek centraal.

Boeken

Douwe schreef en redigeerde gedurende zijn leven boeken. Via onze uitgeverij zijn deze nog verkrijgbaar.

Bekijk het aanbod