3-29 Word je bewust van jeZelf als de open ruimte waarin alle kenwijzen en werelden verschijnen

jaargang 3 nr. 29 (16 september 2002)


Langzamerhand komt alles in het Advaita Centrum op orde. Daarom kunnen we naar verdere activiteiten kijken.

Per 1 oktober vervalt de Open Meditatie op de tweede woendag-avond van de maand. Dan zal er steeds een extra advaita-avond / satsang zijn – dus nu drie keer een open advaita-avond per maand.
Open meditatie-avonden zijn er dan alle vrijdagavonden van 20.00 –ca.22.00 uur. Ze zullen worden geleid door Odile. In principe ben ik er de eerste avond van elke maand.
De individuele gesprekken zullen in verband met de grote toename van het aantal geconcentreerd worden op de vrijdagmiddagen en donderdag- (soms vrijdag-)avonden. Via het secretariaat (0182-373427 – vóór 18.00 uur bellen!) kunnen afspraken worden gemaakt. Als je op een vrijdagavond komt, kun je ook nog meedoen aan de meditatie.

Commentaar

Ook dit keer is er weer een reactie in verband met schriftelijk materiaal dat ik kreeg. Uitgangspunt is de vragen die worden gesteld, nu over Avatar. De bedoeling is dat er enige verheldering komt.

In allerlei bewegingen, stromingen, boeken, tijdschriften zijn advaita-leringen te vinden. Vaak is het een mengsel van advaita en (resten van) persoonsdenken. Dit is ook het geval bij Avatar van Harry Palmer. Velen hebben iets waardevols geleerd bij het volgen van de Avatar-cursussen. Voor zover dit een stuk openheid bracht is dit mooi, voor zover het een conditionering bracht is het jammer. Wat dit laatste betreft zijn er twee punten.
1) Uit ‘The Avatar Journal’ blijkt dat Avatar moet worden verkocht als een product. Op alle mogelijke wijzen wordt geprobeerd Avatar aan de man/vrouw te brengen. In het groot staat bijvoorbeeld: ‘Ready to improve yourself’. Avatar â is een ‘registered trademark’, een geregistreerd handelsmerk dat wettelijk wordt beschermd. Dat is blijkbaar belangrijk, want in Avatar gaat veel geld om.
Dit is een sfeer waarin de open, universele waarheid wordt ingeperkt, wordt opgehangen aan de ânaam avatar (dat betekent ‘goddelijke incarnatie’), wat belachelijk is. Ik hoorde: “Ben jij al avatar? Ik wel.” In principe is iedereen dat, maar niet omdat hij/zij voor veel geld een cursus heeft gevolgd.
2) De wil blijft een erg belangrijke plaats houden. Exercise 5 van ‘Resurfacing ‘ heeft de titel ‘The will rules all’. Een gedicht op een prominente plaats begint met: ‘Today’s the day, the day which, I officially declare, the end of my search’. Dat is prachtig, maar, wanneer dat einde werkelijk komt, is er geen ‘I declare’ meer, geen ‘ik besluit’ of ‘ik wil’. Zolang dat er nog is, is er het einde nog niet ...

Tekst

Wetenschap en advaita
in: InZicht 4 nr. 3 (sept. 2002), p. 36-37

Als men in het dagelijkse leven over wetenschap spreekt, gaat het meestal over de natuurwetenschap in een klas­sieke vorm. Deze natuurwetenschap wordt gekarakteriseerd door een kenmethode van zintuiglijke waarneming en van logisch denken. Deze methode om kennis te verwerven is bepalend voor de aard van de kennis die men verkrijgt en voor de aard van de werkelijkheid die men leert kennen. De werkelijkheid wordt op een afstand geobserveerd en zo tot een object gemaakt. De wereld is dan een wereld van dingen waar de waarnemer geen inwendige betrokken­heid mee heeft. Deze wereld kan dan ook worden geanalyseerd, uit elkaar worden gehaald tot elementen, en men veronderstelt dat de processen aan causale wetten beantwoorden (determinisme). Het lichaam van iemand, bijvoorbeeld, wordt in de operatiekamer een object waarin de chirurg kan snijden en dat is onderworpen aan de fysiologische wetmatigheden.

De geesteswetenschappen en verdere of hermeneutische wetenschappen bestuderen teksten, gebeurtenissen en verschijnselen in de menselijke wereld van betekenissen. Hierbij is, net als in de sfeer van spiritualiteit de kennende persoon zelf in het kennen en in het gekende betrokken. Het gaat hier om interpretatie (hermeneuse), een gevoelsmatig of geestelijk kennen, waarin de kenner en het gekende een directe, inwendige relatie hebben of zelfs min of meer samenvallen. De werkelijkheid bestaat dan niet meer uit materiële objecten, maar uit betekenisvolle verschijnselen. Zij worden in hun betekenis ervaren. Zo zijn inktvlekken op oud perkament of op een stuk papier geen materiële objecten, maar, bijvoorbeeld, een historisch belangrijke boodschap of een gedicht. Het lichaam is vaak een aspect van een persoon met wie je spreekt en dat een eigen wijze van uitdrukking kent. Hierbij zijn de dingen dus niet volledig object en kunnen niet uit elkaar worden gehaald zonder hun betekenis te verliezen. Causale wetten zijn op dit terrein van betekenissen (lichamelijke uitdrukking, poëzie, wereldbeschouwing, meditatie, etc.) irrelevant.

In het genoemde wetenschappelijke denken wordt verondersteld dat alles een een­duidige identiteit heeft. Dit is dit en dat is dat. In de geestelijke sfeer hoeft dit niet zo te zijn. Een beeld van Ganesha is enerzijds een harde materie, bijvoorbeeld koper, maar anderzijds een energetische substantie waardoor de materiële wereld beïnvloed wordt: obstakels worden uit de weg geruimd. Uiteindelijk is Ganesha identiek aan Shiva als de hoogste God én als het Absolute. De werkelijkheid in de spiritualiteit is dus veelzinnig, overeenkomstig de veelvormigheid van de interpreterende kenwijzen. Dat geldt ook voor de werkelijkheid van andere personen, de ondervindingen in het leven, enzovoort.

Natuurlijk verschilt de waardering van de kenwijzen in wetenschap en spiritualiteit. In het grootste gedeelte van de natuurwetenschap vertegenwoordigt die kennis de hoogste waarde die het meest bijdraagt aan de uitwerking van een theorie en die, anderzijds, het beste toegepast kan worden op technisch terrein. In de spiritualiteit gaat het niet om theoretische en materieel toepasbare kennis, maar om betrouwbare kennis die als weg kan dienen naar een ‘hogere’ situatie, het heil, de bevrijding uit beperkingen. Kennen als een bevrijdingsweg is mogelijk doordat de kenner en het gekende hier direct gekoppeld zijn. Als de kennende persoon zich op een hogere werkelijkheid richt, komt hij of zij zelf op dit hogere plan terecht: kennen is zijn.

Nu zijn er nieuwe ontwikkelingen in de natuurwetenschap. In de moderne natuurkunde koppelen mensen als F. Capra natuurkundige waarnemingen aan mystieke ervaringen. Anderen in hetzelfde vak wijzen dit echter af. In ieder geval kan worden gezegd, dat bij Capra en anderen sprake is van een interpretatie van natuurkundige gegevens die men met de wetenschappelijke methode heeft verkregen, inclusief de objectivicatie (zie boven). De ‘objectieve’ gegevens die de instrumenten leveren worden dan geïnterpreteerd op een bepaalde wijze. Interpretaties zijn echter nooit volledig dwingend. Ze getuigen van een visie of wereldbeschouwing. De meeste natuurkundigen blijven, bijvoorbeeld, determinist, ondanks het feit dat wij met onze beperkingen nooit tot een volledige kennis en verklaring kunnen komen. Dat ze over de interpretatie blijven twisten is begrijpelijk: zij blijven mensen met verschillende zienswijzen. Mystieke inspiratie is in de nieuwere natuurwetenschap op te doen, maar dat geldt voor alle terreinen.

In de loop van de 20e eeuw is het steeds duidelijker geworden dat alle kennis interpreterend (hermeneutisch) van aard is. Dat is het geval bij het begrijpen van een tekst, een potscherf, een andere persoon met wie je een praatje maakt, het landschap dat je bewondert. Ook het klassiek natuurkundige kennen, inclusief het verklaren vanuit wetten, is een vorm van interpretatie. Ook hier zijn continu verschillende ideeën en veranderingen in de tijd. Overal zijn uitgangspunt en kenwijze doorslaggevend voor de aard van de waargenomen werkelijkheid.

Bij het naderen van nondualiteit (advaita), komt er een fase waarin de vele kenvormen en de daaraan gekoppelde werkelijkheden als evenzovele mogelijkheden onder ogen worden gezien. Wat is er een variatie aan soorten mensen en werelden! Wat zijn er ontzettend veel soorten werelden om in te duiken! Het advaita-inzicht betekent een bewustwording van jeZelf als de open ruimte waarin al die mogelijke kenwijzen en werelden verschijnen. Zelf-zijn is leeg en open zijn, de wereld(en) maar laten verschijnen en laten verdwijnen. Deze zijn daarbij niet verschillend van jeZelf.

Dichtbij advaita is er het directe kennen van jezelf (subject) dat steeds meer gaat samenvallen met alle objecten. De afstand en objectivicatie van de natuurwetenschap is er niet meer, maar ook de afstand die bij elke interpretatie aanwezig is, verdwijnt. Er is dan geen verschil meer tussen uitwendig en inwendig kennen. Er is dan wat er is, zonder afstand, zonder middelen, direct, ook de wetenschappelijke activiteit en kennis. Advaita is de Onuitsprekelijke dimensie van het niet-verschillend-zijn van eenheid en de dualistische situaties (kenwijzen en de daarmee overeenkomende werkelijkheden).

Juist als er geen-tweeheid blijft, blijkt in het leven elke kenwijze gevolgd te kunnen worden. Welke dat is, hangt van de aard van de situatie en de vraag af. Voor veel situaties en voor vele vragen is een natuurwetenschappelijke benadering relevant, voor andere een stapsgewijze interpretatie van betekenissen. Hoe het ook zij, in de onuitsprekelijke dimensie van advaita blijft elke benadering betrekkelijk, relatief. Daarom blijven ze altijd op een open wijze naast elkaar staan als mogelijkheden. Ook degene die niet op de voorgrond staan, blijven open. Het kennen gaat voort, maar zonder fixatie in een één soort kenwijze. Er wordt niets gedaan, er geen kenner. Alles blijft open in de Openheid.

Ook voor de praktijk in de wereld is dit de beste garantie voor integratie van kenwijzen en werkelijkheden. Gevaren liggen dus niet in de wetenschap, maar in het weglaten van bepaalde aspecten van ons zelf en van de rijke werkelijkheid, de beperking tot een bepaald standpunt, een deel-identiteit. Advaita is universeel. Ze is de wetenschap, ze is het leven.


Er is geen tweeheid

als je ontspannen bent
in zelf-bewustzijn
is dat duidelijk.


  • Satsang

    Dit boek is een bloemlezing van satsangs gehouden door Douwe Tiemersma. Bijeenkomsten waarin hij als advaitaleraar de kern van het advaita inzicht doorgeeft.

  • De bron van het zijn

    ‘Wat was mijn toestand, voordat er ervaring was? Wie was er om op deze vraag te antwoorden? … dat Ik dat geen vorm heeft en zichzelf niet kent als ik ben.’

  • Stiltewandelingen naar eenheid

    Wandelen in stilte is terugkeren tot de rust die in de drukte van het leven vaak wordt gemist. Veel mensen zoeken die rust en vinden die in de natuur.

  • Verdwijnende scheidingen

    Douwe Tiemersma
     

    Verdwijnende scheidingen

    Proeven van intercultureel filosoferen

    276 pagina’s, paperback

Boeken

Douwe schreef en redigeerde gedurende zijn leven boeken. Via onze uitgeverij zijn deze nog verkrijgbaar.

Bekijk het aanbod